Văn học về nông thôn: Miền đất cô đơn!

Responsive image

Đã qua lâu cái thời người đọc sung sướng và “ngấu nghiến” đọc khi bắt gặp những tác phẩm văn xuôi của Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Ngọc Tư, Đỗ Bích Thúy, Ngô Phan Lưu… Những tác phẩm hay viết về nông thôn ngày càng vắng vẻ, độc giả chờ đợi, hy vọng rồi buông xuôi. Có vẻ như “miền đất hứa” một thời của văn học Việt Nam đã lại xa xôi, tít mù.

Những “nụ mầm” mới

Trong quá khứ, văn xuôi viết về nông thôn được coi như “mảnh đất khá màu mỡ” để các nhà văn yên tâm “thâm canh”. Nhiều tác phẩm viết về nông thôn đến nay vẫn còn giá trị như Thời xa vắng (Lê Lựu), Khách ở quê ra (Nguyễn Minh Châu), Bến không chồng (Dương Hướng), Mảnh đất lắm người nhiều ma (Nguyễn Khắc Trường)…Văn xuôi viết về nông thôn được coi là món lạ miệng với nhiều tầng lớp độc giả. Những phong tục, tập quán, cảnh sắc và cách ứng xử đậm màu rừng ruộng là những điểm “hút” không bao giờ cũ của nhiều tác phẩm hay về nông thôn.

Điều lạ lùng về sức hút của văn học viết về nông thôn là không chỉ những người ở thành phố mới quan tâm và thấy thú vị khi đọc những trang viết này mà kể cả những người sinh trưởng ở chính những miền đất đi vào văn học ấy cũng nguyên vẹn niềm thích thú. Niềm phấn khởi và hy vọng càng được nhân lên khi Cánh đồng bất tận (Nguyễn Ngọc Tư), Muối của rừng, Thương nhớ đồng quê, Những người thợ xẻ (Nguyễn Huy Thiệp), Sông Hậu xuôi về, Bến nước kinh cùng (Nguyễn Lập Em)… ra đời và giống như những liều thuốc gây nghiện hảo hạng từ một thứ nguyên liệu rất thô sơ.

Nhiều năm về trước, nhiều tác phẩm văn xuôi viết về nông thôn của các tác giả Việt Nam được đánh giá vượt qua thử thách về thời gian, xuất sắc vượt qua “cửa ải” “cả thèm chóng chán” mà nhiều loại hình nghệ thuật mắc phải. Thời xa vắng (Lê Lựu), Mảnh đất lắm người nhiều ma (Nguyễn Khắc Trường), Cánh đồng bất tận (Nguyễn Ngọc Tư) còn được chuyển thể thành những phim truyền hình, điện ảnh nghệ thuật ăn khách hiếm hoi của Việt Nam. Chưa nói đến những tác phẩm dài hơi, kỳ công, hầu như mọi tờ báo đều có hẳn một góc cảm nhận về những phong tục, đặc sản nông thôn ba miền và thu hút độc giả không kém những bài viết “đao to búa lớn”.

Miền xa vắng...!

Trong bối cảnh nông thôn ngày nay có nhiều biến đổi, người đọc càng khao khát được đọc những tác phẩm văn xuôi hay, dù viết về những điều vô cùng mộc mạc đơn sơ như bãi mía, bờ tre, ngọn lau, sông rạch…Thế nhưng, giữa thực tế nông thôn ngày càng nhộn nhịp và đổi mới thì ngược lại mảng văn xuôi viết về nông thôn lại đang có nguy cơ trở thành “miền đất cô đơn”.


Văn học về nông thôn đang rất cần những tác phẩm có giá trị.

Những Tiếng đàn môi sau bờ rào đá đã tắt, Buổi sáng biến mất, Xa lắc Cồn Te, Luôn hy vọng để rồi luôn thất vọng, người đọc quá say mê những chuyện kể nông thôn chỉ còn biết lật lại những trang viết cũ, tấm tắc vì cái hay, cái đẹp của một thời mà thôi. Nói như thế không có nghĩa là các nhà văn trẻ bây giờ đã “tắt ngòi” đề tài nông thôn. Họ - một lượng người viết trẻ ít ỏi viết về nông thôn vẫn cố gắng nhưng có lẽ “duyên” chưa “mặn”, những trang viết của họ vẫn chưa chạm ngưỡng những thành tựu văn xuôi viết về nông thôn trước đó. Những cây bút được xưng tụng là những nhân tố mới cho đề tài nông thôn như Đỗ Tiến Thụy, Hồ Kiên Giang, Võ Thị Hồng Tơ, Vũ Hồng…trên thực tế chưa vượt qua được “cái bóng” của những cây bút viết về nông thôn đi trước.

Nói một cách thẳng thắn, hiện nay, nhiều người viết trẻ tìm cách né tránh đề tài nông thôn. Họ đồng loạt lao vào những lát cắt thành thị, những vấn đề xã hội câu khách và chấp nhận những kiểu thành công “nửa mùa”. Những cuốn sách như vậy được bán tràn lan trên thị trường và câu khách bằng những kiểu giật tít hoặc khêu gợi hoặc “chặt chém”. Không còn nhiều người viết trẻ viết nhiều và viết hay về nông thôn, dù phần đa các nhà văn ta sinh trưởng và thừa vốn sống về miền đất còn nhiều tầng vỉa bí ẩn và kỳ thú này.

Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp từng có truyện ngắn Bài học nông thôn được nhiều độc giả yêu thích. Để văn học đề tài nông thôn sống lại, thiết nghĩ chúng ta không chỉ cần phải có một bài học mà còn phải thiết lập thành cả một môn học, một môn học khó nhưng đầy triển vọng đi vào lòng người.