"TỪ CHIẾN TRƯỜNG KHU 5”: TẠO DỰNG MỘT THỂ LOẠI VĂN LIỆU MỚI ĐẦY SỨC SỐNG

Responsive image

VH- Như tin đã đưa, bộ sách Từ chiến trường khu 5 là bộ nhật ký đầy văn liệu quý giá của cố nhà văn - chiến sĩ - bệnh binh chất độc da cam Phan Tứ được phát hành trong dịp kỷ niệm 40 năm thành lập Hội Nạn nhân chất độc da cam VN.

Chiến trường khu 5 và Nam Trung Lào chính là một trong những nơi chịu ảnh hưởng lớn nhất tác hại của dioxin. Nhà văn Phan Tứ là một trong những nạn nhân bị ảnh hưởng chất độc da cam trong những năm tháng chiến đấu ác liệt tại chiến trường khu 5.

Nhà văn Phan Tứ, tên thật Lê Khâm là một trong những “cánh chim đầu đàn” của văn học VN về đề tài chiến tranh giải phóng đất nước. Tên tuổi của ông sừng sừng giữa làng văn với hàng loạt tác phẩm như: Bên kia biên giới, Trước giờ nổ súng, Trên đất Lào, Mẫn và tôi, Người cùng quê... Những đóng góp của ông đã được ghi nhận với giải thưởng Hồ Chí Minh về VHNT đợt II năm 2000. Hầu hết tác phẩm của nhà văn Phan Tứ đã được xuất bản, tái bản nhiều lần. Năm 2002, NXB Văn học cũng đã trình làng bộ sách đồ sộ - Phan Tứ toàn tập, gói gọn toàn bộ văn nghiệp của ông. Dù vậy, ít ai biết nhà văn ưu tú xứ Quảng này còn để lại một khối di bút đồ sộ với hàng trăm sổ tay, vở viết ngót 7.000 trang.

Gia nhập quân đội từ năm 1950, tốt nghiệp trường Lục quân rồi sang Lào chiến đấu. Từ năm 1961, nhà văn ưu tú người Quảng Nam này vào chiến trường B làm cán bộ văn nghệ thuộc Ban Tuyên huấn khu ủy khu 5... Những trang nhật ký, ghi chép của ông được viết từ tháng 7.1961 khi rời HN vào chiến khu 5 và kết thúc cuối năm 1975, sau ngày chiến thắng. Ngoài mỗi cuốn sổ, tập viết nhà văn Phan Tứ đều ghi: “Mật - ghi chép riêng của Phan Bốn (hay Tứ) không ai được xem”. Khối di bút ấy vì thế lặng yên suốt nhiều năm nay và người vợ thủy chung của ông là Đinh Thị Phương Thảo vẫn cất giữ như một báu vật vô giá. Mãi gần đây, người chị ruột thân thiết nhất của ông đã thuyết phục gia đình và bạn bè, đồng nghiệp “giải mã” k h ố i di bút này. Sau gần 10 năm hoàn thành, Từ chiến trường khu 5 của cố nhà văn Phan Tứ đã trình làng.

Gồm ba quyển với hơn 250 trang sách, bộ sách là một kho văn liệu quý báu cùng với Nhật ký chiến tranh của Chu Cẩm Phong, Từ tuyến đầu Tổ quốc (nhiều tác giả), Nhật ký Đặng Thùy Trâm, Mãi mãi tuổi hai mươi của Nguyễn Văn Thạc đã tạo dựng một thể loại văn liệu mới mẻ đầy sức sống cho nền văn học VN... Điều thú vị là di bút của Phan Tứ không chỉ ghi chép đầy đủ, chữ đẹp, nắn nót từng trang... mà ông còn viết bằng cả ba ngoại ngữ: Pháp, Lào và Nga. Theo lý giải của gia đình Phan Tứ thì lối viết ấy nhằm đảm bảo tính bí mật. Ngoài ra còn có nhiều mật mã khiến cho những người thực hiện bộ sách này rất khó khăn trong việc khôi phục bản thảo. Thậm chí những chỗ mất câu, thiếu chữ và việc biên dịch những ghi chép từ tiếng Lào, Pháp và Nga phải hiệu đính, chỉnh lý nhiều lần... Nhà văn, đại tá Lê Anh Dũng, một trong những người tham gia biên tập, “giải mã” khối di bút này cho biết: “Tôi là học trò từng học tác phẩm của nhà văn Phan Tứ. Đến lúc đi dạy lại phải truyền giảng cho học trò về tác phẩm của ông. Thế nhưng, đối mặt với bộ di bút đồ sộ này mới thực sự hiểu hơn về sức lao động, những suy nghĩ tỉ mỉ... của ông về thế sự, văn nghiệp...”.

Hiện khối di bút quý giá của nhà văn Phan Tứ vẫn do gia đình ông lưu giữ. Đấy thực sự là một “thiên anh hùng ca” về sức lao động, sáng tạo của nhà văn Phan Tứ. Bởi hầu hết những trang nhật ký, ghi chép của ông được viết trong hoàn cảnh vô cùng gian khổ, khó khăn và thiếu thốn của những năm tháng chiến tranh. Thậm chí, Phan Tứ vốn là người cận thị nặng, bàn tay và cột sống của ông bị sưng khớp từ những ngày đầu tham gia chiến đấu. Thế nhưng, ông vẫn miệt mài ghi lại tỉ mỉ, chân thực và sinh động từng ngày, từng giai đoạn, sự việc xảy ra trên chiến trường... Kính cẩn trước bộ sách quý này, Nhà văn Nguyên An nhìn nhận: “Nhà văn là phải viết. Những tác phẩm mà nhà văn Phan Tứ để lại thực sự là một di sản quý thể hiện sức làm việc, nghị lực và trí tuệ, sáng tạo của ông”.